Netherlands > NIOD Instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies

286

Collectie proces Rauter

[1940] 1947-1954
2013
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
Nederlands

Physical description

1 meter (44 inventarisnummers)

General remarks

Over het archief

Hanns Albin Rauter (1895-1949) was de <i>Höhere SS- und Polizeiführer in den Niederlanden</i> en <i>Generalkommissar für das Sicherheitswesen</i>. In deze functies was Rauter verantwoordelijk voor de deportaties van Joden naar concentratie- en vernietigingskampen, de bestrijding van het Nederlandse verzet en de verplichte tewerkstelling van Nederlandse mannen in Duitsland. Na de oorlog werd hij voor een Nederlandse rechtbank veroordeeld tot de doodstraf, die op 25 maart 1949 werd voltrokken.

Openbaarheid

Deze stukken zijn beperkt openbaar. Zij zijn slechts raadpleegbaar na verkregen toestemming van de directeur van het NIOD. Voor bezoekers die deze toestemming willen hebben, ligt een formulier bij de balie van de studiezaal van het NIOD.

Other descriptive information

Openbaarheid

Deze stukken zijn beperkt openbaar. Ze zijn slechts raadpleegbaar na verkregen toestemming van de directeur van het NIOD. Voor bezoekers die deze toestemming willen hebben, ligt een formulier bij de balie van de studiezaal van het NIOD.

titel collectie

Collectie van het proces tegen H.A. Rauter.

collectievormer

De collectie is gevormd door het Bijzonder Gerechtshof te 's Gravenhage en het RIOD.

omvang

1 meter (44 inventarisnummers)

citeer en aanvraaginstructie

Documenten uit deze collectie kunnen in de studiezaal van het NIOD worden aangevraagd onder vermelding van: archief 286, inv.no. ...

Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste eenmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna volstaat een verkorte aanhaling:

volledig: Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie, Amsterdam, archief 286 Proces Rauter, inv.no. ...

verkort: NIOD, archief 286 Rauter, inv.no. ...

periode van ontstaan

De collectie is gevormd in de periode [1940] 1947-1952.

aard van de archiefbestanddelen

De collectie bevat stukken van het proces tegen Rauter dat werd gevoerd bij het Bijzonder Gerechtshof en daarna bij de Bijzondere Raad van Cassatie. Daarnaast bevat het uitgetypte verhoren van Rauter die werden uitgevoerd door N.W. Posthumus en L. de Jong. Tenslotte is het manuscript van de bronnenpublicatie Het proces Rautervan het RIOD, samengesteld door dr. A.E. Cohen, opgenomen in het archief.

ordening van de archiefbestanddelen

Het gedeelte dat de processtukken van het Bijzonder Gerechtshof bevat, is zoveel mogelijk geordend volgens de indeling van het Bijzonder Gerechtshof en het archiefoverzicht dat A.E. Cohen, een van de samenstellers van de RIOD-bronnenpublicatie, in 1954 opstelde. Bij de processtukken van de Bijzondere Raad van Cassatie is zoveel mogelijk geprobeerd de ordening die het Bijzonder Gerechtshof aanhield toe te passen. In de rubriek RIOD zijn de documenten die door RIOD-medewerkers zijn vervaardigd ondergebracht.

nadere toegangen

De indeling van het Bijzonder Gerechtshof en die van Cohen (RIOD) zijn toegevoegd in hun respectievelijke rubrieken.

selectie, vernietiging en bewerking

Tijdens de bewerking van het archief zijn nietjes en paperclips verwijderd.

aanvullingen

Aanvullingen worden niet verwacht.

wettelijke status

Het archief is eigendom van het NIOD.

reproductiebeperkingen

Behoudens de algemene regels die gelden voor het vermenigvuldigen van stukken gelden geen beperkingen voor de reproductie.

taal van de archiefbescheiden

Het merendeel van de archiefstukken is Nederlandstalig, enkele stukken zijn gesteld in het Duits, Engels of Frans.

materiële staat

De materiële toestand van de archiefstukken verzet zich niet tegen gebruikelijke raadpleging van de originelen in de studiezaal van het NIOD.

bewerking

De inventaris is in april 2009 vervaardigd door K.M. Tessel, MA.

Geschiedenis

Hanns Albin Rauter Hanns Albin Rauter (1895-1949) was de Höhere SS- und Polizeiführer in den Niederlanden(HSSPF). De HSSPF waren, vooral in de bezette gebieden, met grote macht bekleed. Zij waren de politieke, ideologische en politionele en later, toen de oorlogskansen keerden, vaak ook de militaire arm van Heinrich Himmler, de Reichsführer SS(RFSS). De HSSPF waren direct verantwoording verschuldigd aan Himmler. In het Rijkscommissariaat had Rauter de functie van Generalkommissar für das Sicherheitswesenen in die hoedanigheid was hij ondergeschikt aan Reichskommissar für die besetzten niederländischen GebieteArthur Seyss-Inquart. In deze functies was Rauter verantwoordelijk voor de deportaties van Joden naar concentratie- en vernietigingskampen, de bestrijding van het Nederlandse verzet en de verplichte tewerkstelling van Nederlandse mannen in Duitsland.

Het proces tegen Rauter Op 6 februari 1946 werd Rauter aan de Nederlandse regering uitgeleverd om wegens het plegen van oorlogsmisdaden terecht te staan. Van februari tot en met oktober 1946 verbleef hij in een gevangenis te Scheveningen, in november en december van dat jaar in Rotterdam. Tot december 1946 stond hij ter beschikking van het Bureau Nationale Veiligheid en het Bureau Opsporing Oorlogsmisdrijven. In deze maand werd hij overgedragen aan de procureur-fiscaal (openbaar aanklager) bij het Bijzonder Gerechtshof te ’s Gravenhage. Tijdens de eerste drie maanden van 1947 verbleef hij in de Arnhemse gevangenis voor het als getuige afleggen van verklaringen in het vooronderzoek in de zaak tegen de General der FliegerF.C. Christiansen, voormalig Wehrmachtbefehlshaber in den Niederlanden. Vanaf toen bleef hij ter beschikking van de procureur-fiscaal bij het Bijzonder Gerechtshof en was hij gedetineerd in gevangenissen in Rotterdam en Scheveningen. [NOTE (’s Gravenhage 1952) XXXV.]
Op 5 februari 1947 wees de president van het Bijzonder Gerechtshof mr. K.Th.M. van Rijckevorsel aan als advocaat van Rauter. In het Hof hadden de volgende personen zitting: jhr. mr. P.G.M. van Meeuwen, president; mr. D. Bijdendijk, rechtsgeleerd raadsheer; generaal-majoor V.E. Wilmar, militair raadsheer; mr. A.J.M. van Moorsel en generaal-majoor H.F.M. Baron van Voorst tot Voorst fungeerden als bijzitters. Het Openbaar Ministerie was vertegenwoordigd door de procureur-fiscaal mr. J. Zaaijer. Griffier was C.G. Iordens. [NOTE XXXV.]

Vanuit zijn functie als HSSPF en Generalkommissar für das Sicherheitswesen stond Rauter terecht terzake zijn rol in: I. de Jodenvervolging II. de arbeidsinzet van Nederlandse mannen in Duitsland III. de roof van huisraad en kleding van de Nederlandse bevolking IV. de verbeurdverklaring van radio-ontvang-toestellen in het bezette Nederlandse gebied en zijn bevel tot inlevering ervan in 1943 V. de deportatie van studenten naar Duitsland en hun ter beschikking stelling aan Duitse overheidsorganen VI. de arrestatie en overbrenging naar concentratiekampen van familieleden van ondergedoken Nederlandse politieambtenaren die eigenmachtig de dienst hadden verlaten VII. vergeldingsmaatregelen tegen de Nederlandse bevolking, onder andere: a. collectieve geldboetes, b. het uit woningen weghalen van inboedels, c. het arresteren en gevangen zetten van onschuldige burgers of het houden van razzia’s en het wegvoeren van daarbij gevangen genomen personen d. represaillemoorden op Nederlandse burgers. [NOTE Idem,4-6.]
Als getuigen, door de procureur-fiscaal gedagvaard, waren op de zittingen aanwezig: T.J. van Dien, inspecteur van de politie te ’s Gravenhage; C. van den Berg, rechercheur van politie te ’s Gravenhage; J. Schreieder en C. van Geelkerken, beiden gedetineerd; W.J.H. Winkelman, correspondent van het Algemeen Nederlands Persbureau te Brussel; H.W. van Etten, kantoorbediende te Amsterdam. Als tolk trad H. Flaumenhaft, beëdigd vertaler te ’s Gravenhage, op. [NOTE Idem, XXXV-XXXVI.]
Op 1, 2 en 3 april had de zaak tegen Rauter plaats. Op 15 april 1948 wees het Hof een interlocutoire sententie, ten gevolge waarvan in de ochtend van 22 april het onderzoek werd voortgezet. Tijdens de zitting van 4 mei sprak de president de door het Hof gewezen sententie uit, waarbij Rauter tot de doodstraf veroordeeld werd.

Op 12 mei 1948 kwam Rauter in cassatie van de sententie. De behandeling van de zaak-Rauter voor de Bijzondere Raad van Cassatie vond plaats op 20 en 22 oktober 1948. De Raad was samengesteld uit: mr. H. Haga, president; prof. mr. dr. J.H.W. Verzijl, vice-president; prof. mr. dr. S. van Brakel en prof. mr. W.P.J. Pompe, rechtsgeleerde raadsheren; luitenant-generaal P.W. Best, militair raadsheer; vice-admiraal F.J. Heeris en mr. F.M. Westrouen van Meeteren fungeerden als bijzitters. Aanwezig waren voorts de procureur-fiscaal mr. A.M. Baron van Tuyll van Serooskerken en de griffier mr. H. van Oordt. [NOTE Idem, XXXVI.]
Op 12 januari 1949 werd de door het Bijzonder Gerechtshof opgelegde doodstraf bevestigd. Op 11 februari 1949 diende de raadsman van de verdachte namens deze een request tot revisie bij de Bijzondere Raad van Cassatie in. Op 9 maart 1949 beschikte de Raad hierop in afwijzende zin. Nadat bij Koninklijk Besluit afwijzend beschikt was op de ingediende gratieverzoeken (Rauter zelf had zich hiervan onthouden), werd in de vroege ochtend van 25 maart 1949 het doodvonnis door middel van de kogel voltrokken. [NOTE Idem, XXXVI-XXXVII.]

Rauter tijdens zijn proces.

Literatuur en verwante collecties

Voor vervolgonderzoek raadplege men de volgende archieven en literatuur.

Literatuur

Cohen, A.E. (red.), Het proces Rauter. Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie Bronnenpublicaties processen deel 5 ('s Gravenhage 1952)

Gerritse, Th., De ploert Hanns Albin Rauter en de correcte ambtenaar Wilhelm Harster. De opmerkelijke rechtspleging tegen twee SS-kopstukken (Soesterberg 2006)

Jong, L. de, Het koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog deel 12. Eerste helft. Epiloog (Leiden 1988)

Mildt, D. de en J. Meihuizen, "Nederland en zijn Duitse oorlogsmisdadigers" in: Pro Memorie. Bijdragen tot de rechtsgeschiedenis der Nederlanden 1 (Hilversum 2006) blz. 3-52

Rijckevorsel, L.M.L. van en M.J. Schneijderberg, Karel van Rijckevorsel. Strijder tegen onrecht ('s Gravenhage 2004)

Verwante collecties

Bij het NIOD:
Dossier Hanns Albin Rauter (DOC I, toegangsnummer 248-1380)
Archief van het Generalkommissariat für das Sicherheitswesen (Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West) ( toegangsnummer 077 )

Bij het Nationaal Archief:
Archief van het Ministerie van Justitie. Directoraat Generaal voor de Bijzondere Rechtspleging (DGBR) 1945-1958 (1983) (toegangsnummer 2.09.08)
Archief van het Ministerie van Justitie. Centraal Archief van de Bijzondere Rechtspleging (CABR) 1945-1952 (1983) (toegangsnummer 2.09.09)
Archief van K.T.M. van Rijckevorsel [levenjaren 1913-1999], 1944-1999 (toegangsnummer 2.21.205.79)

Keywords

Subjects:

Justitie en rechtspraak
1 - 4 / 4
  • 1
286 - 1. Bijzonder Gerechtshof
286 - 2. Bijzondere Raad van Cassatie
286 - 3. RIOD