Datering
1832-1890
Ingevoerd door
Andrea Peeters
Soort toegang
Inventaris
Verwijzing
Collectie Charles Beltjens is ook digitaal te raadplegen via Het Geheugen van Nederland
(Metamorfozeproject)
Status
Controle digitale versie
Introductie
Steeds minder Nederlanders zijn de Franse taal machtig. Dat was vroeger wel anders.
Het was deftig om Frans te praten. Hogere kringen onderscheidden zich van het gewone
werkvolk door in het Frans te converseren. Op veel middelbare scholen was Frans spreken
verplicht.
Vanaf zijn schooltijd, rond 1848, schreef Charles Beltjens met veel talent Franse
gedichten. Hij oogstte daarmee de bewondering van beroemde schrijvers en dichters
als Victor Hugo en Sully Prudhomme, de eerste Nobelprijswinnaar Letterkunde.
Na zijn dood verwelkte zijn bekendheid. Het in druk verschenen werk was te schaars
om zijn roem een duurzame voedingsbodem te verschaffen. Alleen in Sittard werd de
herinnering aan deze artistieke inwoner gekoesterd en geromantiseerd. Nimmer uitgegeven
handschriften, in kortstondige tijdschriften en kranten gepubliceerde gedichten, en
in kleine oplage gedrukte werkjes bleven zo de vergetelheid bespaard. Met geschriften
over de dichter en zijn werk vormen zij de Collectie Charles Beltjens.
Steeds minder Nederlanders zijn de Franse taal machtig. Dat was vroeger wel anders.
Het was deftig om Frans te praten. Hogere kringen onderscheidden zich van het gewone
werkvolk door in het Frans te converseren. Op veel middelbare scholen was Frans spreken
verplicht.<br/>Vanaf zijn schooltijd, rond 1848, schreef Charles Beltjens
met veel talent Franse gedichten. Hij oogstte daarmee de bewondering van beroemde
schrijvers en dichters als Victor Hugo en Sully Prudhomme, de eerste Nobelprijswinnaar
Letterkunde. <br/>Na zijn dood verwelkte zijn bekendheid. Het in druk verschenen
werk was te schaars om zijn roem een duurzame voedingsbodem te verschaffen. Alleen
in Sittard werd de herinnering aan deze artistieke inwoner gekoesterd en geromantiseerd.
Nimmer uitgegeven handschriften, in kortstondige tijdschriften en kranten gepubliceerde
gedichten, en in kleine oplage gedrukte werkjes bleven zo de vergetelheid bespaard.
Met geschriften over de dichter en zijn werk vormen zij de Collectie Charles Beltjens.
Collectie
Hoeveel gedichten Beltjens heeft geschreven is niet bekend. Pas op latere leeftijd
liet hij zijn werk afdrukken in tijdschriften, bloemlezingen en in enkele dunne, goedkoop
uitgevoerde bundeltjes. Meteen na zijn dood op 58-jarige leeftijd in 1890 werd actie
ondernomen zijn werk te verzamelen en uit te geven, maar evenals pogingen in 1909
en 1932 liep het stuk op het besef dat de belangrijkste werken ontbraken. De verzameling
die door de opeenvolgende comités was aangelegd, werd overgedragen aan het Stadsarchief
Sittard-Geleen van zijn geboorteplaats. Pas meer dan honderd jaar na zijn dood werd
onder de titel Poésies het verzameld werk in het door de tijd verzacht besef van onvolledigheid
in druk uitgegeven en werd de dichter gehuldigd met een borstbeeld in het plantsoen
waar hij volgens de overlevering ooit zijn onbereikbare liefde minnekoosde.
De Collectie Charles Beltjens bevat manuscripten van dichtwerken; albums met knipsels
van in kranten afgedrukte gedichten, afgewisseld met handgeschreven lyriek; tijdschriften
waarin werk is afgedrukt; (waarschijnlijk) in eigen beheer uitgegeven werken; enige
correspondentie (o.m. van de collectioneurs); krantenknipsels over zijn leven en werk;
enkele foto's enz. Het geheel beslaat 43 inventarisnummers. De hele collectie past
in één archiefdoos.
Hoeveel gedichten Beltjens heeft geschreven is niet bekend. Pas op latere leeftijd
liet hij zijn werk afdrukken in tijdschriften, bloemlezingen en in enkele dunne, goedkoop
uitgevoerde bundeltjes. Meteen na zijn dood op 58-jarige leeftijd in 1890 werd actie
ondernomen zijn werk te verzamelen en uit te geven, maar evenals pogingen in 1909
en 1932 liep het stuk op het besef dat de belangrijkste werken ontbraken. De verzameling
die door de opeenvolgende comités was aangelegd, werd overgedragen aan het Stadsarchief
Sittard-Geleen van zijn geboorteplaats. Pas meer dan honderd jaar na zijn dood werd
onder de titel Poésies het verzameld werk in het door de tijd verzacht besef van onvolledigheid
in druk uitgegeven en werd de dichter gehuldigd met een borstbeeld in het plantsoen
waar hij volgens de overlevering ooit zijn onbereikbare liefde minnekoosde.<br/><br/>De
Collectie Charles Beltjens bevat manuscripten van dichtwerken; albums met knipsels
van in kranten afgedrukte gedichten, afgewisseld met handgeschreven lyriek; tijdschriften
waarin werk is afgedrukt; (waarschijnlijk) in eigen beheer uitgegeven werken; enige
correspondentie (o.m. van de collectioneurs); krantenknipsels over zijn leven en werk;
enkele foto's enz. Het geheel beslaat 43 inventarisnummers. De hele collectie past
in één archiefdoos.
Biografie
De jeugdjaren (1832-1850)
Charles Beltjens werd op 2 mei 1832 in de Limbrichterstraat in Sittard geboren als
zoon van een handelaar in huishoudelijke artikelen. Charles kon goed leren. Al op
tienjarige leeftijd werd hij toegelaten tot het middelbare onderwijs. Eerst in Sittard,
maar toen in 1843 het Kleinseminarie Rolduc bij Kerkrade voor niet-priesterstudenten
werd opengesteld en snel faam verwierf bij de burgerij, stuurde zijn vader hem naar
dit internaat. Daar was tot in 1912 het Frans de verplichte omgangstaal, ook tussen
de leerlingen onderling. Wie betrapt werd op het spreken van Nederlands of dialect,
kon een zware straf verwachten. Op Rolduc of rond de tijd dat hij het internaat in
1849 verliet, zal Charles zijn eerste Franse verzen gedicht hebben. Het oudste manuscript
dat bewaard is gebleven, draagt namelijk de titel Deuxième cahier de poésie jaartal
1851.
Terug in Sittard werd de knappe Isabella, jongste dochter van de dokter De Borman,
een belangrijke inspiratiebron. De in hoog aanzien staande geneesheer, lid van de
gemeenteraad, hield regelmatig muzikale soirees, waarop Charles werd uitgenodigd omdat
hij voortreffelijk viool speelde. Maar de vurig opbloeiende romance tussen de jongelui
riep weerstand op bij de dokter. Charles was geen partij voor zijn dochter. Hij verbood
hen verdere omgang.
Charles Beltjens werd op 2 mei 1832 in de Limbrichterstraat in Sittard geboren als
zoon van een handelaar in huishoudelijke artikelen. Charles kon goed leren. Al op
tienjarige leeftijd werd hij toegelaten tot het middelbare onderwijs. Eerst in Sittard,
maar toen in 1843 het Kleinseminarie Rolduc bij Kerkrade voor niet-priesterstudenten
werd opengesteld en snel faam verwierf bij de burgerij, stuurde zijn vader hem naar
dit internaat. Daar was tot in 1912 het Frans de verplichte omgangstaal, ook tussen
de leerlingen onderling. Wie betrapt werd op het spreken van Nederlands of dialect,
kon een zware straf verwachten. Op Rolduc of rond de tijd dat hij het internaat in
1849 verliet, zal Charles zijn eerste Franse verzen gedicht hebben. Het oudste manuscript
dat bewaard is gebleven, draagt namelijk de titel Deuxième cahier de poésie jaartal
1851.<br/><br/><br/>Terug in Sittard werd de knappe Isabella,
jongste dochter van de dokter De Borman, een belangrijke inspiratiebron. De in hoog
aanzien staande geneesheer, lid van de gemeenteraad, hield regelmatig muzikale soirees,
waarop Charles werd uitgenodigd omdat hij voortreffelijk viool speelde. Maar de vurig
opbloeiende romance tussen de jongelui riep weerstand op bij de dokter. Charles was
geen partij voor zijn dochter. Hij verbood hen verdere omgang.<br/><br/>
Portret van Charles Beltjens gemaakt in het atelier van de weduwe Grein-Vonk te Sittard
ca. 1885.
Portret van Charles Beltjens gemaakt in het atelier van de weduwe Grein-Vonk te Sittard
ca. 1885.
Op eigen benen (1851-1890)
Teleurgesteld in de liefde verliet Charles Sittard en ging bij zijn oom in Leuven
in de leer om zich in het handelsvak te bekwamen. In de zestiger jaren vertoefde hij
in Frankrijk, waar hij liberale opvattingen leerde kennen. De romanticus mengde zich
in de dichterskring die bekend werd als de Parnassiens en mat zich hun klassiek-heidens
wereldbeeld aan.
In 1872 keerde de dichter terug op het ouderlijk nest. Met zijn broer Pascal zette
hij na de dood van zijn vader in 1879 de zaak in huishoudelijke artikelen voort. Nu
zocht hij voor het eerst erkenning voor zijn poëzie. Hij stuurde gedichten in naar
concoursen in België en Frankrijk en liet ze drukken met trotse vermelding van de
behaalde prijzen. Was het om de nog steeds ongehuwde Isabelle te imponeren, wier vader
in 1873 was overleden?
Door zijn agnostisch gedrag was hij echter in het roomse plattelandsstadje een randfiguur
geworden. Toch schreef juist een geestelijke, de jezuiet Godefridus Jonckbloet, letterkundige
en leraar aan het Sittardse Aloysiuscollege, juichende kritieken over zijn werk. Tegelijkertijd
verfoeide die de heidense levensbeschouwing daarin. Deze pater heeft Charles waarschijnlijk
teruggeleid in de schoot van de moederkerk. Godvruchtig stierf de dichter 20 juni
1890 op 58-jarige leeftijd.
<br/>Teleurgesteld in de liefde verliet Charles Sittard en ging bij zijn oom
in Leuven in de leer om zich in het handelsvak te bekwamen. In de zestiger jaren vertoefde
hij in Frankrijk, waar hij liberale opvattingen leerde kennen. De romanticus mengde
zich in de dichterskring die bekend werd als de Parnassiens en mat zich hun klassiek-heidens
wereldbeeld aan. <br/>In 1872 keerde de dichter terug op het ouderlijk nest.
Met zijn broer Pascal zette hij na de dood van zijn vader in 1879 de zaak in huishoudelijke
artikelen voort. Nu zocht hij voor het eerst erkenning voor zijn poëzie. Hij stuurde
gedichten in naar concoursen in België en Frankrijk en liet ze drukken met trotse
vermelding van de behaalde prijzen. Was het om de nog steeds ongehuwde Isabelle te
imponeren, wier vader in 1873 was overleden?<br/>Door zijn agnostisch gedrag
was hij echter in het roomse plattelandsstadje een randfiguur geworden. Toch schreef
juist een geestelijke, de jezuiet Godefridus Jonckbloet, letterkundige en leraar aan
het Sittardse Aloysiuscollege, juichende kritieken over zijn werk. Tegelijkertijd
verfoeide die de heidense levensbeschouwing daarin. Deze pater heeft Charles waarschijnlijk
teruggeleid in de schoot van de moederkerk. Godvruchtig stierf de dichter 20 juni
1890 op 58-jarige leeftijd.
Stadsarchief Sittard-Geleen
Born, 12 oktober 2004
Jan Schrader
Stadsarchief Sittard-Geleen<br/>Born, 12 oktober 2004<br/>Jan Schrader
Subjects:
Collectie Charles Beltjens, Sittard
Charles Beltjens
Dichter
Families en Personen
Persoonlijke archieven en collecties
Schrijver
Kunst, Cultuur en Erfgoedbeheer
Families en Personen
Onderwijs en Wetenschap
Sittard