Overzicht collectie
Scope and content
Inhoud
Notulen Hoofd- en Dagelijks bestuur 1903-1993; correspondentie 1985-1993; financiële
stukken 1912-1989; stukken betreffende dirigentenverzekeringen, afdelingen, bondscongressen
en algemene vergaderingen, ICODO 1947-1991, Stichting Toonkunstbibliotheek en overkoepelende
organisaties voor amateurkoren.
Record creators history
Geschiedenis
In 1898 werd het eerste aan de in 1894 opgerichte Sociaal Democratische Arbeiders
Partij (SDAP) gelieerde arbeiderszangkoor, ' De Stem des Volks', afdeling Amsterdam
opgericht. Elders in het land kregen de later opgerichte arbeiderszangkoren, veelal
eveneens ' De Stem des Volks' geheten, steeds meer behoefte om bladmuziek te mogen
lenen uit behoefte naar een groter repertoire. Aan deze behoeften kon nauwelijks worden
voldaan terwijl men wel het belang inzag van goede propagandamuziek ten behoeve van
de zusterverenigingen. Om deze problemen te ondervangen en tevens vanuit de behoefte
om meer eenheid te brengen in de socialistische koorzang, nam het bestuur van het
Amsterdamse koor onder leiding van A.S. de Levita het initiatief tot stichting van
een landelijke overkoepelende bond. Als gevolg daarvan werd op 15 juli 1902 door de
arbeiderskoren uit Amsterdam, Enschede, Hengelo, Utrecht en Zwolle de Bond van Arbeiderszangvereenigingen
in Nederland opgericht. Het aantal leden bedroeg 300. De doelstelling bij de oprichting
luidde: 'Het naar zijn vermogen steunen der zelfstandigen arbeidersbeweeging en de
sociaaldemocratische in het bijzonder'. Na de oprichting van het Nederlandsch Verbond
van Vakvereenigingen (NVV) werd de doelstelling iets anders geformuleerd: 'De Bond
beoogt den koorzang dienstbaar te maken aan de moderne arbeidersbeweeging, zooals
die in ons land op politiek en economisch terrein hare uitdrukking vindt in de Sociaal
Democratische Arbeiders Partij en het Nederlandsch Verbond van Vakvereenigingen'.
De aangesloten koren hadden de taak om congressen van SDAP en NVV met gezang op te
luisteren en bij speciale manifestaties op te treden. In 1918 waren er 77 aangesloten
koren met 4000 leden. In 1922 was de Bond met ca. 6500 leden de grootste landelijke
zangersbond. In 1928 begon de BAZ een periodiek uit te geven, De Stem des Volks, die
na de oorlog in 1947 opnieuw verscheen. In 1933 ging de BAZ een fusie aan met de Bond
van Kinderkoren, waarna de bond met 195 gemengde koren en 58 kinderkoren een ledenbestand
had van ca. 13000. Tijdens de Duitse bezetting werd de BAZ ontbonden, te meer daar
ze niet wilde toetreden tot de 'Kulturkammer'. In 1941 kon de muziekbibliotheek ondergebracht
worden bij de bibliotheek van de Maatschappij tot Bevordering der Toonkunst, een situatie
die wederzijds zo goed beviel dat ze na de oorlog werd gecontinueerd. In 1926 werd
met sociaal democratische zangersbonden elders in Europa de Internationale der Arbeiderszangers
(IDAS) opgericht, gezeteld in Duitsland. Ten gevolge van de onveiligheid in Duitsland
na de machtsovername door Hitler werd de zetel eerst naar Tsjechoslowakije en vervolgens
in 1939 naar Nederland overgebracht. De IDAS werd gedurende de Tweede Wereldoorlog
ontbonden. In 1946 werd de BAZ opnieuw opgericht, maar nu met het oogmerk om naast
bijeenkomsten van het NVV nu ook die van de pas opgerichte Partij van de Arbeid op
te luisteren. In 1946 werd op initiatief van Nederland een aan de IDAS verwante organisatie
opgericht, genaamd 'Internationale des Organisations Culturelles Ouvriers' (IDOCO),
gezeteld in Nederland, met als aangeslotenen arbeiderskoren in Frankrijk, België,
Nederland, Oostenrijk en de Skandinavische landen. In 1959 werd de zetel verplaatst
naar het in datzelfde jaar aangesloten West Duitsland. Toenemende meningsverschillen
en irritaties brachten de BAZ er toe om in 1992 uit de IDOCO te treden. Ook in Nederland
zelf ontstond behoefte tot samenbundeling en sloten de bonden van diverse gezindten
zich aaneen in de in 1950 opgerichte Federatie Nederlandse Zangersbonden (FNZ) , die
zich de bevordering van de amateuristische koorzang ten doel stelde en die representatief
is bij de benadering van de overheidsorganen in verband met het verkrijgen van subsidie.
In 1956 werd door de bond een eigen uitgeverij gesticht onder de naam 'Zingende Stemmen',
zodat de aangesloten koren hun muziek via deze uitgeverij konden betrekken. Hoewel
de bond vlak na de heroprichting (in 1946 104 koren met ca. 6000 leden, in 1952 176
koren en 20 kinderkoren, met in totaal ca. 10000 leden) snel groeide, begon reeds
vanaf 1954 het ledental een dalende tendens te vertonen. Maar eind jaren zestig eisten
de ontzuiling, de verwezenlijking van een aantal van de oorspronkelijke doelstellingen
en andere maatschappelijke ontwikkelingen hun tol, ondanks herhaalde pogingen van
het bestuur om door middel van statutenwijzigingen de doelstellingen wat meer aan
te passen aan het nieuwe tijdsgewricht en ondanks het feit dat geleidelijk aan het
repertoire van de aangesloten koren werd uitgebreid in de richting van religieuze,
klassieke en populaire muziek. Toenemende financiële problemen vooral vanwege de salarissen
van beroepskrachten in dienst van de BAZ, het stopzetten van overheidssubsidies in
de jaren negentig en de vergrijzing van het ledenbestand noopten de BAZ tot opheffing
of tot het opgaan in een groter geheel. Op 1 januari 1996 trad de bond en bloc toe
tot de Maatschappij der Toonkunst.
Processing information
Bewerking
Voorlopige lijst gemaakt door Henk Hondius in 1996
System of arrangement
Ordening
Het archief van de Bond van Arbeiders Zangverenigingen werd in 1996 door het IISG
verworven door bemiddeling van de heer C.H. Wijn te Arnhem, de laatste penningmeester
van de bond. Een aantal cassettebandjes, fotoalbums, een vaandel, buttons en speldjes
en enige affiches zijn overgebracht naar de afdeling Beeld & Geluid van het IISG ,
terwijl periodieken, boeken en brochures zijn overgebracht naar de bibliotheek.
Conditions governing access
Preferred citation
Aanbevolen citeerwijze
Archief Bond van Arbeiderszangvereenigingen in Nederland , inventory number ..., International
Institute of Social History, Amsterdam
Extent
3.3 m. meter
Keywords
Onderwerpen
Subjects:
Cultural and sociocultural movements
Culture, media and arts
Syndicalism/Trade unions
Geographic names:
Netherlands
Genre of the material:
Archival material
Personal names: C.H. Wijn
Corporate names: Bond van Arbeiders Zangverenigingen IISG IISG
Language of the material
Dutch
Record creator
Creator: Bond van Arbeiderszangvereenigingen in Nederland
Content provider
Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis
( Cruquiusweg 31 , 1019 AT Amsterdam , Nederland )